Colums van Dr Heide

 

Waar is de tijd gebleven......
Waarom lijkt een vakantie soms veel langer te hebben geduurd dan die 10 dagen? Waarom gaat elk jaar nog sneller voorbij dan het voorgaande Op zoek naar de mening van mijn patiënten stelde ik hen deze vragen, als ik het gevoel had dat ze er vorige maand nog waren terwijl het al een jaar geleden was....
Beleving
Beleving van tijd hangt af van waar je bent.... Ligt het punt ver van je in de toekomst dan duurt tijd lang, naarmate het moment dichterbij komt gaat de tijd steeds sneller. Kijk je terug dan lijkt tijd nauwelijks een duur gehad te hebben. De tijd vliegt of is voorbij gevlogen zijn gevleugelde woorden.
Theorie
Interessante theorie hoe de tijdbeleving verandert met de jaren en met het ouder worden; één jaar duurt voor je gevoel lang als het 20% van je leven betreft, zoals bij een 5 jarige. Als dezelfde periode op de klok maar 2% van je leven betreft zoals bij een 50jarige voelt dat heel anders. Kinderen maken alles veel directer mee en beleven alles heftiger omdat het vaak de eerste keer (!) is ....elke ervaring een ontdekking! Bedenk maar eens hoe kinderen helemaal op kunnen gaan in hun spel of hoe ze in de dierentuin kunnen rondlopen. Ze leven in het hier en nu. Bij ervaringen, die groter en complexer zijn en naarmate we meer informatie tot ons nemen, lijkt de tijd ook langzamer te gaan. Bij kinderen die de wereld leren kennen is dat dagelijks gaande....
Hoe beïnvloed je de tijd?
Door te leven alsof je door de ogen van een kind kijkt. Door steeds iets nieuws te ontdekken in het dagelijkse ... Als het lukt om iets aparts te halen uit een je dag of uit een consult, dan blijft dat soms hangen en heb je een stukje tijd gevonden dat anders voorbij gefloept zou zijn...
Als het kan maak ik tijd voor even wat anders dan strikt het medische tijdens een consult. Die kleine ‘off topic’ gesprekjes blijven ergens in mijn brein opgeslagen en details ervan springen me soms jaren nadien nog te binnen. Vaak weet de patiënt ook nog wat we hadden besproken. Tja klaarblijkelijk waren wij onbewust bezig de theorie toe te passen.

 

Over mensen en koraal
"Dokter waarom heb ik dit gekregen en waarom nu....?" Elke 5 jaar verdubbelt de medische wetenschappelijke kennis en blijkt de helft weer achterhaald, leerde ik in de schoolbanken. De snel groeiende kennis over ziektes en hun onderliggende mechanismen maakt beantwoorden van deze vragen doorgaans niet gemakkelijker.
...Ziektes ontstaan door een combinatie van erfelijke factoren (aanleg) en
omgevingsomstandigheden. Soms weegt de ene wat meer en soms de andere. Daarna leg ik uit welke factoren dat zijn (indien bekend). En juist daar zijn spectaculaire ontwikkelingen. Geavanceerde onderzoeksmethodes waarbij DNA van micro- organismen in kaart wordt gebracht hebben ons geleerd dat we veel meer verschillende soorten micro-organismen meedragen dan werd aangenomen. Zelfs zoveel dat de mens wel met koraal wordt vergeleken. Deze gegevens komen van het HUMAN MICROBIOME
PROJECT waarbij grote onderzoekcentra samen werken.
Koraalriffen zijn "kastelen" van kalksteen. Het kasteel wordt gebouwd door koraal (minuscule zeeanemonen). Koraal biedt ruimte aan vele soorten organismen, die op hun beurt weer essentieel zijn voor de opbouw en het behoud van het koraal. Ook wij zijn gastheer voor vele micro-organismen, die essentieel zijn voor ons welzijn. Ter illustratie: bij een volwassene bestaat 2 kg van het lichaamsgewicht uit bacteriën, en de helft van onze ontlasting is nooit als voedsel opgegeten. Slechts 1 op de 10 cellen van ons zelf is !!
De gehele verzameling micro-organismen op onze huid heet microbioom. De
samenstelling van het microbioom varieert per gebied op ons lichaam, per leeftijd en hoe wij met ons lichaam omgaan. Maar omgekeerd beïnvloedt het microbioom ook het functioneren van ons lichaam en in het bijzonder van ons afweersysteem. Daarmee speelt het (waarschijnlijk) een rol bij diverse ziektes als diabetes, reuma, multiple sclerose, psychiatrische aandoeningen en obesitas. Hier liggen dus kansen voor de ontwikkeling van nieuwe behandelmethodes...
In de dermatologie kennen we het effect van het beïnvloeden van het microbioom op de huid. Niet zelden adviseer ik het gebruik van sterk verdunde chloorbaden (zwembadwater) bij patiënten met bijvoorbeeld hardnekkig eczeem. Eczeempatiënten hebben een aantoonbare verstoring in hun microbioom voorafgaand aan opvlamming van hun eczeem.

 

Kerstsnoeruitrolmoment

Ontwarren van kerstverlichting i meditatie, het vraagt in ieder geval een state of mind. Althans, het benadert dat een beetje.... Zoals je meemaakt dat goede dingen op je pad pas gebeuren als je er niet (meer) naar zoekt, zo ontwar je ook het kerstsnoer.

Als je een beginnetje zoekt, de kluwen uitspreidt op de vloer en heel rustig begint, dan gaat het goed. Het snoertje leidt je geleidelijk aan door de wirwar. Wanneer je ongeduldig wordt, gaat sjorren of je aandacht laat ontglippen ontstaan knopen. Dat is het moment om op te kijken, uit te blazen en weer opnieuw te beginnen. De kluwen krijg je zelden uit elkaar als je een race tegen de klok doet. Het leegmaken van je hoofd, laten leiden door het snoer en een engelengeduld maken ontwarren uiteindelijk soms best leuk. Je kent het voldane gevoel als het gelukt is, toch? Het kost geen geld, vraagt niets van een ander.....puur –ik- moment. Kan zo’n kerstsnoeruitrol moment therapeutisch zijn, vroeg ik me af? Wel als je geduld wilt trainen..... daar zou iedereen wel wat aan hebben (ook de mensen om je heen).

Kriebel op je rug zit meestal waar je er net niet bij kan. Hier helemaal geen tijd om rustig een --ik-- moment te zoeken. Hier is instant release nodig....help me, man lief...... kras eens over mijn rug met je nagels.....hè lekker, dat lucht op.....oh nee, het plekje ernaast begint ook te kriebelen.... Als een ander je helpt met die kriebel op je rug is het veel lekkerder , dan als je dat zelf doet....Ook dit een bekend verhaal?

Ontwarren van kerstsnoeren en helpen bij kriebel symboliseren geduld hebben met anderen en met jezelf en daar nog plezier aan beleven ook, en soms is een minimale inspanning nog een geluksmomentje voor een ander ook.

Als patiënten zich gehoord en begrepen voelend de deur uit stappen, laten ze dat meestal wel weten. Dat is voor ons dokters altijd een plezierig moment. Daarvoor moeten we alleen ons vak uitoefenen, soms met alleen geduld en aandacht, en soms puttend uit onze medische kennis, meestal een combinatie van beide……

 

 

De wangen van de zuster

Soms is het van belang om een kleur te beschrijven om een patiënt iets uit te leggen. Bij de kleur roze doe ik dat soms zo .’ Laat ik zeggen ...,zoals de kleur van de wangen van de
zuster ..! Rond de tafel zit de patiënt en ik, aan de ander kant zit de zuster… we kijken even naar haar wangen die blosjes krijgen. . . Dan ga ik verder met mijn verhaal en verontschuldig me dat ik wéér dat flauwe grapje maakte….

Blozen
Sommige mensen blozen gemakkelijk (ik zelf ook). Blozen is een fysiologisch fenomeen waarvan het mechanisme niet helemaal is opgehelderd. Het is een uiting van emotionele
stress waarbij factoren als aandacht, verlegenheid, bescheidenheid of iets dat niet hoort een rol spelen en ook van prille verliefdheid. Ons lichaam raakt in een verhoogde staat van
alertheid en dat stralen we uit. De huid is spiegel van onze ziel. Om daar misbruik van te maken en een kleur te illustreren siert me niet…I know. Ik weet bij welke zuster ik het kan maken, die erom kan lachen en bij wie niet. Maar laatst zat ik zelf met roze wangetjes…. Een
oudere dame had me eens aandachtig aangekeken en zei.. “Ik ben al jaren patiënt bij je dus ik kan het wel zeggen; … dat stoppelbaardje staat je echt NIET.”……..Ehhh, maar dat is toch mode probeerde ik nog, maar de zuster rook “bloed” en zei direct; ach het is zo’n fase van die mannen tegen de 50.. hij groeit er wel overheen . Touché zullen we maar zeggen.

Al die tinten…..
Terug naar kleuren van de huid. Als je kijkt naar de huid zie je de reflectie van pigmenten. De belangrijkste zijn: geel van keratine (hoornlaag), rood tot blauw van hemoglobine (bloed) en
bruin-zwart-grijs-blauw van melanine (het bruin die ons tegen de uv straling beschermt). De intensiteit van deze pigmenten is afhankelijk van allerlei omstandigheden die voor een deel te maken hebben met aanleg en voor een deels met de omgeving. Bij dermatologisch onderzoek is de kleur van de huid (afwijkingen) van groot belang. In het bijzonder bij de beoordeling van moedervlekken. De bruine kleur van melanine verandert al naar gelang het dieper of juist oppervlakkiger ligt. De dikte van de pigment ophoping is eveneens van grote invloed op de kleur van de afwijking.

Zwart-grijs-blauw
Bij de beoordeling van een moedervlek gebruik ik altijd een dermatoscoop, een speciaal vergrootglas dat op de huid geplaatst wordt en waarmee door de bovenste hoornlaag gekeken kan worden. Het eerste wat ik dan doe ik kijken naar kleuren. De kleur vertelt me
de diepte van de afwijking die ik bekijk. Daarna pas kijk ik naar vorm van de pigmentatie, deze vertelt me over de structuur van de afwijking. In 3d kijken is het eigenlijk.

Zoals blozen een inkijkje geeft in iemands ziel en zo geeft de kleur van melanine pigment een ook kijkje onder de huid, maar dan letterlijk.

 

 

Smerige adviezen

Als dermatoloog moet je soms dingen adviseren die mensen tegen staan. Smerige dingen:
als het zonnig is smeren smeren-smeren..... ik ontkom er niet aan. Zeker als het onderwerp zon (vakantie) ter sprake komt. Het is nu eenmaal echt nodig om je te wapenen tegen UV
straling en al helemaal als je bewust en met weinig kleren aan de zon opzoekt. in eerdere columns besteedde ik hier reeds aandacht aan.
Het probleem van zonlicht is de UV straling die beschadigend werkt op je huid. Hoe meer zon(verbranding) hoe groter de kans dat er kleine veranderingen optreden in de erfelijke eigenschappen van huidcellen. De huid groeit in plm 30 dagen aan. De huidcellen zijn dus
steeds bezig met delen. Beschadigingen door de UV straling worden daarmee ook
doorgegeven aan nieuwe huidcellen. De eerdere zonneschade --blijft-- dus in je huid. De eerste beschadigingen geven meestal geen zichtbare afwijkingen. Echter in cellen waarin beschadigingen zitten, hebben een verhoogde vatbaarheid voor daarop volgende UV
straling. Deze optelsom van UV beschadigingen leiden uiteindelijk wel tot huidkanker.

Hoe moet je dan smeren?
Weinig mensen smeren exact volgens de instructie van de fabrikant. De standaarddosering is
elke twee uur 2mg/cm2. De smeerdikte komt overeen met ongeveer 1 vinger top/ handpalm groot gebied. Zo dik smeren is nodig om de geclaimde zonne-beschermingsfactor (SPF) te
halen. SPF wordt gebruikt om aan te geven hoeveel verbranding nog optreedt met gebruik van die crème. SPF 30 betekent dat nog 1/30e deel van de verbranding optreedt in
vergelijking met de huid zonder de crème. Anders gezegd, verbranding ontstaat later en de
tijd is 30x zo lang......Mits je je houdt aan de smerige adviezen. Trouwens, factor 30 en 50 zijn even goed, mits goed gesmeerd. Bij minder precies gebruik van de crème kan je beter
kiezen voor de hoogste factor.

Vitamine D en giftige zonnebeschermingscreme's .
Bij de algemeen gebruikte smeerdikte van minder dan 1,5mg/cm2 komt er voldoende UV straling in de huid van de vitamine D productie. De verhalen dat zonnebescherming slecht is
voor de vitamine D productie is onjuist. Over de giftigheid van zonnebeschermings-creme gaan ook nogal wat broodje aap verhalen rond. Veiligheidsstudies hebben uitgewezen dat geen van de werkzame stoffen werkelijk door de huid dringen en schadelijke effecten
hebben. Er is wel één waarschuwing: het inademen van zonnebeschermingsspray kan wel gevaarlijk zijn en dit is ook in laboratorium studies aangetoond.
UV straling kan ook je ogen beschadigen, vergeet dus niet een zonnebril en check of deze ook echt beschermt tegen uv straling

 

 

Huppelend door de wei .....

In de tijd van Ot en Sien diende de zomersluiting (grote vakantie) van de school om kinderen met agrarische komaf de gelegenheid te geven om mee te helpen op het land zoals bij het maaien en hooien. Dat speelt nu geen rol meer, maar die zomertijd roept soms wel een gevoel op van heimwee naar grootmoederstijd. Toch is dat nostalgisch huppelen door de wei op die mooie zomerdag en met de hand maaien langs de waterkant niet zonder risico. Door al dat handwerk is er veel contact tussen mens en plant. De combinatie van vooral schermbloemige planten, zon en huid kan nare brandwonden opleveren. Ook wij gewone burgers lopen risico als wij gaan “hobbytuinieren” op een mooie dag.

Fytofotodermatitis
In de maanden juni tm september zie ik met enige regelmaat mensen met de blaren die zijn ontstaan als gevolg van deze fyto- (plant) foto- (licht) dermatitis (huidontsteking). Bepaalde plantensoorten bevatten stoffen die de huid gevoeliger maken voor zonlicht. Deze (fototoxische) stoffen worden pas “geactiveerd” na blootstelling aan zonlicht. Zonder de gelijktijdige blootstelling aan zonlicht zullen de toxische reacties dus NIET optreden. Binnen enkele uren tot enige dagen vormen zich op de zon blootgestelde lichaamsdelen (meestal handen, onderarmen en onderbenen) scherp begrensde, grillige, streepvormige of bandvormige huidreacties bestaande uit roodheid, rode bultjes, blaasjes en zelfs blaren. Op grond van het verhaal van de patiënt en de typische huidafwijkingen heeft de huis-/huidarts in de regel geen moeite om deze diagnose zo op het blote oog te stellen. Aanvullende onderzoek is niet nodig. De diagnose kan soms worden gemist indien de patiënt zelf de relatie met plantcontact niet weet te leggen.

Behandeling
In de acute fase zal de behandeling bestaan uit het door knippen van de blaren met blaardak als wondbedekker. Bij heftige ontstekingen: uitwendige sterk werkend corticosteroïd dan wel prednison stoot kuur.

Boosdoeners
Uit de vrije natuur: engelwortel, bereklauw; St. Janskruid. Ook in de keuken en het groenteschap van de supermarkt vindt u wel een paar boosdoeners; (bleek) selderij, peterselie, dille, kervel, pastinaak; Maar ook snijbloemen en kantbloem, citrusvruchten ,wijnruit, vijg en boekweit.

Als we weer ns een gaan tuinieren: lange mouwen, handschoenen en een lange broek kunnen veel ongerief besparen

 

 

The Art of Medicine…….

‘The art of medicine is to entertain the patiënt, until nature has cured the disease” soms is dat mijn antwoord op de vraag waarom de aandoening verdwenen is….. Is het nu echt mijn behandeling geweest, of toch moeder natuur……..? Ik citeer dan Voltaire, een schrijver/filosoof uit de 17e eeuw.

Placebo
In “zuiver” medisch wetenschappelijk onderzoek waarbij nieuwe geneesmiddelen worden getest op hun werkzaamheid wordt gebruik gemaakt van de dubbelblinde, gerandomiseerde test. Dit werkt als volgt:
Een nieuw middel en een nepmiddel (“placebo”) worden volstrekt identiek gemaakt qua uiterlijk, verpakking etc. Deze middelen worden aldus geleverd aan de onderzoeksarts. Deze arts weet niet welke verpakking/tablet het middel bevat, ook de patiënt weet dit niet. Pas na afloop van het gehele onderzoek en de beoordeling van de uitkomsten wordt bekend wie het echte middel had gekregen en wie het placebo. Het zou eventueel invloed kunnen hebben op de uitkomst (dit heet “bias”) als één of beiden dit eerder zouden weten.
Deze wetenschappelijke aanpak dient om het placebo effect en de bias uit te sluiten. Het uitgangsprincipe is dat een (nieuw) middel alleen werkzaam is als het duidelijk beter presteert dan het placebo.

Geloof en vertrouwen
Dat een placebo werkt is in de medische wereld een bekend fenomeen, vandaar dat de werkzaamheid ervan moet worden geneutraliseerd in geneesmiddel onderzoek. Maar hoe sterk is dat placebo effect dan? Vrij sterk! Zo is aangetoond, dat zelfs nep operaties voor artrose in knieën soms effectiever zijn in pijnreductie dan de gangbare ingreep. Geloof en vertrouwen in de behandeling/behandelaar zijn blijkbaar van grote betekenis in de uitkomst van de therapie….

Nocebo
Het ontbreken van vertrouwen in de behandeling/-laar of de verwachting dat bijwerkingen als hoofdpijn, misselijkheid, duizelingen etc. zullen gaan optreden, kunnen een tegenovergesteld effect hebben; nocebo-effect genaamd.

Bij een laatste, afsluitend consult citeer ik dus wel eens Voltaire, echter nooit aan het begin van een behandeling, stel je voor…….